Nada máis chegar a Galicia, os franceses estendéronse moi rapidamente, en partidas, por todos os puntos estratéxicos da xeografía. A finais de xaneiro de 1809, cento vinte dragones do exército invasor chegaron a Corcubión. Desde o primeiro momento comportáronse con hostilidade e desprezo cara á poboación, humillando ás autoridades e ameazándoas de morte por non saír a recibilos á entrada da Vila. E esixiron con suma altanería que lles entregasen 20.000 reais no prazo de vinte e catro horas, ademais de carne, pan e viño para a tropa e, cebada e penso para os cabalos. A continuación percorreron o pobo elixindo, pola forza e o desaloxo, hospedería ao seu capricho.

Durante a súa estancia en Corcubión dedicáronse a atemorizar aos veciños, husmeando nas súas casas e bens, violando a intimidade dos seus domicilios e esixíndolles pleitesía. Espiaban durante todo o día os movementos das autoridades e cidadáns, e ata frecuentaban a igrexa e almacéns co propósito de inventariar bens.

Os veciños e autoridades da Xurisdición nada podían facer e, con reprimida indignación, aguantaron os seus abusos e arbitrariedades. No medio deste desconcerto e sen noticias do exército español, as autoridades enviaron un correo para que localizase ao Marqués da Romana co fin de pedir instrucións de como actuar contra os invasores. Este correo, Cayetano Melgar, saíu a primeiros de febreiro, pero pasou o tempo e tardaban en chegar as súas noticias, polo que se enviou un segundo correo, Domingo Trillo, por se o primeiro fora apresado.

O 5 de marzo, logo de evitar numerosos perigos, ao fin chegou Melgar coas ansiadas noticias do exército que capitaneaba o Marqués. Reuniuse discretamente coas autoridades de Corcubión, e transmitiulle as ordes recibidas para que se organizasen en Xunta de Defensa e proclamasen "alarmas" por toda a Xurisdición. Tomáronse os acordos oportunos para seguir ás ordes recibidas e impúxose a todos os reunidos xuramento de segredo.

Con todo o servizo de espionaxe francesa, moi eficiente, enseguida detectou a presenza de Melgar na Vila e detívolle ás 12 da noite no agocho que lle prepararon as autoridades.

Ao día seguinte os franceses iniciaron preparativos para retirarse cara ao seu cuartel xeral en Santiago de Compostela, levándose prisioneiro a Melgar e a un soldado inglés, que fuxido de Lugo, estaba refuxiado na Vila.

A indignación da poboación era máxima, apenas podía conterse, e cando a formación comezaba a retirarse, un considerable número de mulleres trataron de quitarlles os prisioneiros. Perdidos os nervios e sen medir as consecuencias, armáronse de pedras e arróxanas sobre os xinetes no medio dunha gran algarada, con tal fiereza e tan certeramente que descabalgaron a uns e feriron a outros. Cando todos esperaban o peor, os sorprendidos dragones lonxe de cargar contra elas, decidiron entregar aos prisioneiros.

Os días 13 e 21 abril de 1809, un exército de 1000 feras invadiría Corcubión e Cee, e sen miramiento algún mataron e incendiaron, arrasando todas a vilas e lugares da xurisdición polos que pasaban, cometendo todo tipo de arbitrariedades e crimes. Quizais a acción destas valerosas mulleres fose a causa do especial ensañamiento contra elas, torturándolas con incomprensible saña, humillándoas con brutais violacións, feríndoas e matándoas brutalmente.

Entre as valentes daqueles sucesos estaban Antonia a Estanquera, Anselma Valdivieso, Maria Antonia a criada do Presbítero, a muller de Caetano Castelo. Todas elas apareceron vilmente asasinadas nas rúas de Corcubión

A unha señora de 82 anos abríronlle o ventre e arroxárona á rúa, á súa criada paseárona espida entre corpos sen vida de persoas e de animais, e mentres lle estiraban os peitos golpeárona ata morrer. A outra violárona máis de vinte antes de matala. Dun tiro atravesáronlle as dúas pernas a unha nena de trece anos que morrería dous días despois no medio de grandes sufrimentos. Moitas viron antes de morrer como incendiaban as súas casas cos seus fillos dentro. Todos os cadáveres das mulleres presentaban feridas de corte nas mans e bonecas, síntoma de protección das súas cabezas antes de ser rematadas a coiteladas.

En memoria daqueles feitos, cen anos logo daquela masacre, púxose o nome de rúa de Mártires a unha rúa Corcubión. O escudo heráldico que lle foi concedido á vila recorda a xesta cunha torre beira-mar surmontada por unha palma e unha espada entrecruzadas. A torre beira-mar representa a fortaleza do pobo e a súa ría, a palma é o símbolo do seu martirio e a espada homenaxea o valor das súas xentes.

• Alejandro Lamas Costa.

Novas relacionadas

• Especial Bicentenario da Guerra da Independencia, por Alejandro Lamas.